ผมนำหลักฐาน ส.ค.1 (เป็นชื่อของคุณตา ซึ่งเสียชีวิตนานแล้ว) ไปขอออกโฉนดที่ดิน ที่สำนักงานที่ดินจังหวัดอำนาจเจริญ เมื่อวันที่ 28 มกราคม 2553 สำนักงานที่ดินมาทำการรังวัดเมื่อประมาณเดือนธันวาคม 2555 จากนั้นประมาณเดือนตุลาคม 2556 สำนักงานที่ดินส่งเรื่องให้สำนักงานปฏิรูปที่ดินจังหวัดอำนาจเจริญ (ส.ป.ก. อำนาจเจริญ) พิจารณาว่าจะคัดค้านหรือไม่ และในเดือนธันวาคม 2557 ส.ป.ก.อำนาจเจริญ ตอบหนังสือกลับว่า
?ได้ตรวจสอบกับแผนที่รูปถ่ายทางอากาศฉบับที่จัดทำขึ้นก่อนสุดเท่าที่ทางราชการมีอยู่ ถึงร่องรอยการทำประโยชน์ที่ดินเมื่อ 18 มีนาคม 2497 ก่อนที่จะมีการแจ้งการครอบครองตาม ส.ค.1 (แจ้งการครอบครอง ส.ค.1 เมื่อ 17 เมษายน 2498) ปรากฏว่าพื้นที่ตาม ส.ค.1 ดังกล่าว มีการทำประโยชน์ในแปลงที่ดินเพียงบางส่วน ดังนั้น จะถือว่าผู้แจ้งการครอบครองตาม ส.ค.1 เป็นผู้ได้ครอบครองและทำประโยชน์ในที่ดินอยู่ก่อนวันที่ประมวลกฎหมายที่ดินใช้บังคับตามมาตรา 5 แห่งพระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายที่ดิน พ.ศ. 2497 หรือไม่ เพราะเป็นการครอบครองที่ดินส่วนที่ไม่ได้ทำประโยชน์ จึงเห็นว่าน่าจะเป็นผู้ไม่มีสิทธิแจ้ง ส.ค.1 ตามเหตุผลดังกล่าวข้างต้น ดังนั้น เพื่อให้การออกโฉนดที่ดินในเขตปฎิรูปที่ดินเป็นไปด้วยความรอบครอบ และเพื่อรักษาประโยชน์ของทางราชการ ส.ป.ก. อำนาจเจริญ พิจารณาแล้ว จึงขอคัดค้านการออกโฉนดที่ดินรายนี้ ในส่วนที่ไม่ได้ทำประโยชน์ในที่ดินในขณะที่แจ้ง ส.ค.1?
ผมอยากจะเรียนปรึกษาว่า
1. ผู้ที่มีสิทธิแจ้ง ส.ค.1 ต้องเป็นอย่างไร
2. การแจ้งสิทธิครอบครองตาม ส.ค.1 จำเป็นต้องทำประโยชน์ทั้งหมดในที่ดินที่แจ้งครอบครองหรือไม่ หรือทำประโยชน์บางส่วนในขณะที่แจ้ง แล้วทำประโยชน์เพิ่มพื้นที่ขึ้นเรื่อยได้หรือไม่ (ที่ดินแปลงดังกล่าวตั้งแต่ผมจำความได้ประมาณปี 2527 ได้ทำประโยชน์เต็มพื้นที่แล้ว)
3. การคัดค้านของ ส.ป.ก. ถือว่าสมเหตุสมผล (หรือฟังขึ้น) หรือไม่
4. จากข้อ 3 ถ้าเหตุผลฟังขึ้น แสดงว่าที่ดินแปลงนี้ไม่สามารถออกโฉนดได้ใช่ไหม ถ้าออกไม่ได้ ผมควรจะดำเนินการอย่างไรต่อไป
5. จากข้อ 3 ถ้าเหตุผลฟังไม่ขึ้น (อาจจะเพราะระเบียบเรื่อง ส.ค.1 หรือ ข้อมูลแผนที่ทางอากาศเก่าเกินไป หรือเหตุผลใด) แล้วจะสามารถออกโฉนดได้ไหม และสำนักงานที่ดินจะต้องดำเนินการต่ออย่างไร
6. ถ้านำเรื่องนี้ไปฟ้องศาลปกครองแล้วมีโอกาสชนะคดีมากน้อยเพียงใด
เบื้องต้น ผมได้ติดต่อ ส.ป.ก. แล้ว ส.ป.ก. บอกว่าได้ตอบหนังสือกลับไปแล้วให้ไปดูหนังสือตอบกลับ และระเบียบของกรมที่ดิน ซึ่งเป็นหน้าที่ของสำนักงานที่ดิน แม้ ส.ป.ก. จะคัดค้าน ถ้าสำนักงานที่ดินจะออกโฉนดให้ก็ทำได้ และเมื่อผมไปสอบถามที่สำนักงานที่ดินจังหวัด บอกว่า ส.ป.ก. คัดค้าน จึงไม่สามารถออกโฉนดที่ดินให้ทั้งหมดได้ ถ้าจะออกเฉพาะพื้นที่ที่ใช้ประโยชน์ขณะนั้นก็สามารถออกได้และก็ต้องออกไปรังวัดใหม่ (จ่ายเงินอีก)
ขอวอนผู้รู้ให้ข้อมูลด้วยครับ เพราะเรื่องนี้คิดว่าชาวบ้านอีกหลายคน โดยเฉพาะที่จังหวัดอำนาจเจริญกำลังรอ และหวังว่าคงจะสามารถออกโฉนดได้ และได้ข่าวมา (ไม่รู้ว่าจริงหรือไม่) ว่ามีคนฟ้องศาลปกครองแล้ว และอยู่ระหว่างดำเนินงาน โดยส่วนตัวผมไม่อยากจะฟ้องศาล ถ้าจำเป็น และมีโอกาสได้ก็จำเป็นต้องทำ