คำตอบ ๑. กรณีตามคำถามเข้าใจว่า  ปู่และย่าเป็นผู้ถือกรรมสิทธิ์ในที่ดินและบ้านร่วมกัน  เมื่อย่าเสียชีวิตและไม่ได้ทำพินัยกรรมยกทรัพย์มรดกแก่ผู้ใดไว้  ทรัพย์มรดกของย่าย่อมตกได้แก่ทายาทโดยธรรมทุกคน  ได้แก่ ผู้สืบสันดาน บุพการี และคู่สมรสโดยชอบด้วยกฎหมายของย่า  ตามมาตรา ๑๖๒๙ แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์  หากบุตรทุกคนของย่าเสียชีวิตไปแล้ว  คงมีแต่หลาน  (บุตรของบุตรของย่า)  ดังนั้น ปู่และหลาน  จึงเป็นทายาทผู้มีสิทธิรับมรดกของย่า  หากปู่ต้องการให้หลานต้องการรับมรดกเฉพาะส่วนของย่าเพียงคนเดียว  โดยปู่ไม่ขอรับมรดกที่ดินนั้น  สามารถกระทำได้  ดังนี้ 
           ๑.๑ กรณีไม่มีการตั้งผู้จัดการมรดก  หลานสามารถยื่นคำขอรับโอนมรดกเฉพาะส่วนของย่าต่อพนักงานเจ้าหน้าที่  ณ  สำนักงานที่ดินท้องที่ซึ่งที่ดินนั้นตั้งอยู่  พร้อมต้นฉบับบัตรประชาชนและทะเบียนบ้านหนังสือแสดงสิทธิในที่ดิน  หลักฐานการตายของเจ้ามรดก  หลักฐานการเป็นทายาท  และหลักฐานการตายของบุตรเจ้ามรดก  โดยปู่จะไปให้ถ้อยคำยินยอมไม่ขอรับมรดกด้วยตนเอง  หรือจะทำเป็นหนังสือยินยอมไม่ขอรับมรดกมอบให้หลานไปแสดงต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ก็ได้  เมื่อพนักงานเจ้าหน้าที่สอบสวนแล้วไม่มีข้อขัดข้องจะรับคำขอและประกาศการขอรับมรดกมีกำหนด  ๓๐  วัน  เมื่อครบกำหนดและไม่มีทายาทผู้มีสิทธิรับมรดกคนใดคัดค้าน  พนักงานเจ้าหน้าที่จะจดทะเบียนโอนมรดกที่ดินและบ้านเฉพาะส่วนของย่าให้แก่หลาน  ในหนังสือแสดงสิทธิในที่ดินจะมีชื่อหลานและปู่เป็นผู้ถือกรรมสิทธิ์ร่วมกัน  โดยเสียค่าธรรมเนียมการโอนมรดก  ร้อยละ  ๐.๕  จากราคาประเมินทุนทรัพย์เฉพาะส่วนของย่า  ไม่มีกรณีต้องเสียภาษีเงินได้  ภาษีธุรกิจเฉพาะ  และอากรแสตมป์แต่อย่างใด
          ๑.๒ หากเห็นว่าการรับมรดกดังกล่าวข้างต้นมีหลายขั้นตอนหรือมีปัญหาในการจัดการมรดก ทายาทหรือผู้มีส่วนได้เสียก็สามารถไปยื่นคำร้องต่อศาลเพื่อขอตั้งผู้จัดการมรดกของเจ้ามรดก  เมื่อศาลตั้งผู้ใดเป็นผู้จัดการมรดกแล้ว  ผู้จัดการมรดกสามารถจดทะเบียนลงชื่อผู้จัดการมรดกและโอนมรดกที่ดินและบ้านให้แก่ทายาทโดยธรรมได้  โดยไม่ต้องมีคำยินยอมไม่ขอรับมรดกของทายาทอื่นและไม่ต้องประกาศการรับมรดกมีกำหนด ๓๐ วัน ดังกล่าวตาม ๑.๑
๒. หากปู่ต้องการโอนที่ดินและบ้านเฉพาะส่วนของปู่ให้แก่หลาน  (บุตรของบุตรของปู่)  คู่กรณีต้องนำหนังสือแสดงสิทธิในที่ดิน ต้นฉบับบัตรประชาชนและทะเบียนบ้าน  ไปยื่นคำขอจดทะเบียนให้เฉพาะส่วนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่  และเสียค่าใช้จ่ายในการจดทะเบียน  ดังนี้ 
๒.๑ ค่าธรรมเนียม  อัตราร้อยละ  ๐.๕  จากราคาประเมินทุนทรัพย์เฉพาะส่วนที่โอน 
        ๒.๒ ภาษีเงินได้หัก  ณ  ที่จ่าย  คำนวณจากราคาประเมินทุนทรัพย์เฉพาะส่วนที่โอน  ตามหลักเกณฑ์ที่กำหนดตามประมวลรัษฎากร
                ๒.๓ อากรแสตมป์  ร้อยละ  ๐.๕  จากราคาประเมินทุนทรัพย์เฉพาะส่วนที่โอน  หรือราคาทุนทรัพย์ที่ผู้ขอแสดงแล้วแต่ราคาใดสูงกว่า  คิดตามราคาสูง
                ๒.๔ ภาษีธุรกิจเฉพาะ ร้อยละ ๓.๓ (รวมภาษีท้องถิ่น) จากราคาประเมินทุนทรัพย์เฉพาะส่วนที่โอน  หรือราคาทุนทรัพย์ที่ผู้ขอแสดง  แล้วแต่ราคาใดสูงกว่า  คิดตามราคาสูง หากอยู่ในหลักเกณฑ์ต้องเสียตามประมวลรัษฎากร  และเมื่อเสียภาษีธุรกิจเฉพาะแล้วจะได้รับยกเว้นไม่ต้องเสียอากรแสตมป์ตาม  ๒.๓
หากท่านต้องการสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมสามารถโทรศัพท์สอบถามได้ที่สำนักมาตรฐานการทะเบียนที่ดิน  กรมที่ดิน  โทรศัพท์หมายเลข  ๐  ๒๑๔๑  ๕๗๖๓ – ๔